parallax background

Outcross of variëteitkruising


Een outcross is meestal een kruising van honden van twee verschillende rassen. Een variëteitkruising is een kruising van diverse variëteiten binnen een ras. Denk daarbij aan haarkleur, haarstructuur en verschillen in formaat. Voor de leesbaarheid houden we het in de tekst op outcross maar onderstaande is ook van toepassing op de variëteitkruising.

Het doel van deze kruising is het verbeteren van een van de betreffende rassen. Dat kan bijvoorbeeld het verbeteren van een uiterlijk kenmerk zijn, het verlagen van de kans op een erfelijke afwijking of ziekte, of het verhogen van de diversiteit in een populatie rashonden. Er kunnen ook kruisingen van meer dan twee rassen gebruikt worden in een outcross-programma maar bij onderstaande gaan wij uit van twee verschillende rassen. Het is vrij gebruikelijk dat er één keer een kruising met een ander ras gedaan wordt, waarna de volgende generaties weer teruggekruist worden met het ras waaraan gewerkt wordt. Dat wordt ook wel backcross genoemd.

Er kan een convenant met de Raad van Beheer afgesloten worden wanneer de rasvereniging(en) een Plan van Aanpak indienen waaruit de noodzaak van de outcross blijkt. Als dat plan van aanpak goedgekeurd wordt, kunnen de nakomelingen ingeschreven worden in een bijlage van het stamboek en ingezet worden voor de stamboom fok. Er kan ook een Plan van Aanpak ingediend worden om aankeuringen van stamboom loze honden van desbetreffend ras te mogen verrichten. Na goedkeuring van dat plan kunnen ook aangekeurde dieren bijgeschreven worden in een bijlage en ingezet worden voor de stamboom fok.

Een fokker (of groep fokkers) kan er ook voor kiezen om een outcross-project te starten zonder goedgekeurd Plan van Aanpak. Bijvoorbeeld wanneer de rasvereniging de noodzaak voor outcross (nog) niet inziet maar de fokker zich ernstig zorgen maakt om zijn ras. Ook deze fokkers zullen hun uiterste best doen om zo verantwoord mogelijk te fokken, en goed zorg te dragen voor het welzijn van de teef en het nest. Dit noemen wij bonafide fokkers. Het budget voor een dergelijk project is mogelijk geringer dan bij de samenwerking tussen vele fokkers in een rasvereniging. Dit kan zijn uitwerking vinden in de prijs van een pup of de hoeveelheid testen die uitgevoerd zijn. Er is geen vorm van toezicht en het risico op oneigenlijk gebruik van de term outcross voor willekeurige gelegenheidskruisingen ligt op de loer. Vandaar ons advies om bij deze groep extra alert te zijn en bijvoorbeeld te vragen wat de beweegreden voor deze outcross is, en waarom er geen goedgekeurd Plan van Aanpak is.

Eigenlijk is de correcte term voor het kruisen van twee verschillende rassen ‘crossbreeding’, maar tegenwoordig heeft men het over ‘outcross’. Oorspronkelijk gebruikte men de term outcross voor het kruisen van minder of niet verwante lijnen binnen één ras.


Voorspelbaar uiterlijk

Het uiterlijk is minder voorspelbaar. Er kan een inschatting gemaakt worden op basis van de desbetreffende rasstandaarden en de erfelijkheid van uiterlijke kenmerken maar er zal variatie zijn, zeker in de eerste generatie. Na elke backcross zal het uiterlijk weer meer richting de rasstandaard gaan van het ras waar aan gewerkt wordt. 

Voorspelbaar gedrag/karakter

Het karakter en gedrag zijn minder voorspelbaar. Er kan een inschatting gemaakt worden op basis van de desbetreffende rasstandaarden en de erfelijkheid van aspecten van gedrag maar er zal variatie zijn, zeker in de eerste generatie. Na elke backcross zal het gedrag en karakter weer meer richting de rasstandaard gaan van het ras waar aan gewerkt wordt.

Afstamming en afstammingsbewijs

Bij een outcross-project met een goedgekeurd Plan van Aanpak zijn de voorouders bekend en ontvangt u een stamboom. De pup is dan bijgeschreven in een bijlage van het stamboek.

Bij een outcross zonder goedgekeurd Plan van Aanpak zijn de voorouders meestal wel bekend maar niet geverifieerd. Mogelijk kan de fokker de stambomen van de raszuivere ouderdieren laten zien, maar u kunt niet zeker weten dat het daadwerkelijk de ouders van uw pup zijn. Als een dierenarts DNA heeft afgenomen voor afstammingscontrole kan dit wel bewezen worden. Als het door de fokker zelf is afgenomen kan hiermee gesjoemeld zijn. Er kan geen FCI stamboom aangevraagd worden door de fokker. De fokker van een outcross zonder goedgekeurd Plan van Aanpak zal hoogstwaarschijnlijk wel een alternatief afstammingsbewijs verschaffen.

Risico op directe inteelt

Volgens het Basisreglement Welzijn & Gezondheid van de Raad van Beheer mag een teef niet worden gedekt door haar grootvader, haar vader, haar broer, haar halfbroer, haar zoon of haar kleinzoon. Bij een outcross-project met een goedgekeurd Plan van Aanpak is hier dus controle op. Bij een outcross zonder goedgekeurd Plan van Aanpak is er geen controle door het ontbreken van een centrale registratie, en kan er sprake zijn van directe inteelt. Wanneer er een DNA-test is, afgenomen door een dierenarts of andere officiële instantie mét informatie over de verwantschap tussen de ouderdieren, kan die test bewijzen of er wel of geen sprake is van directe inteelt.   

Risico op erfelijke afwijkingen en ziektes

Bij de eerste generatie nakomelingen van een kruising tussen twee raszuivere honden van verschillende rassen, zal de verwantschap van de nakomelingen bijzonder laag zijn. Hoge diversiteit verhoogt de kans op een gezondere hond, genetisch gezien. En het verlaagt dus de kans op recessief verervende erfelijke afwijkingen en ziektes. Bij de backcross-generaties neemt de verwantschap weer toe, waardoor de kans op erfelijke afwijkingen en ziektes ook toe zal nemen.

Risico op schadelijke uiterlijke kenmerken

Het doel van een outcross-project kan het verbeteren van schadelijke uiterlijke kenmerken zijn. Dan zullen de outcross- generaties minder last hebben van die schadelijke uiterlijke kenmerken, en zal er op die kenmerken geselecteerd blijven worden in de backcross-generaties. Wanneer er een ander doel is, bijvoorbeeld het verhogen van de genetische diversiteit, is het risico afhankelijk van de gekozen rassen. Wanneer het een kruising is van rassen die beiden hetzelfde schadelijke uiterlijke kenmerk hebben, dan zal de outcross datzelfde kenmerk hebben. Bij een goedgekeurd Plan van Aanpak is de kans hierop klein, omdat het fokken met zo’n combinatie in principe wettelijk verboden is.

Risico op hoge verwantschap/lage diversiteit

Bij een eerste generatie kruising tussen twee raszuivere honden van een verschillend ras zal de verwantschap van de nakomelingen bijzonder laag zijn. Hoge diversiteit verhoogt de kans op een gezondere hond, genetisch gezien.

Ook bij de volgende twee generaties backcross zal de diversiteit van de nakomelingen over het algemeen hoger zijn dan van hun raszuivere rasgenoten, en dus de verwantschap lager. Daarna zal middels populatie-management getracht moeten worden om de diversiteit van gefokte honden boven het gemiddelde van de gehele populatie uit te laten uitkomen. Een DNA- profiel met gegevens over de COI kan informatie verschaffen over de mate van verwantschap.  

Welzijnsregels teef en nest (bijvoorbeeld regels met betrekking tot maximaal aantal nesten, maximale en minimale leeftijd voor het krijgen van een nest, regelgeving inzake de leefomgeving van teef en nest etc.)

Bij een outcross-project met een goedgekeurd Plan van Aanpak moet de fokker voldoen aan de wet, aan de regels van de Raad van Beheer en mogelijk aan regels van de rasvereniging. Aangezien er geen centrale registratie is van de outcross-honden zonder goedgekeurd Plan van Aanpak kan het zijn dat de fokker zich niet houdt aan bepaalde regels die toezicht houden op het welzijn van de teef en het nest. Een bonafide outcross- fokker zal zich er echter wel aan houden.

Socialisatie en opvoeding door moeder en nestgenoten.

Bij een outcross-pup uit een project met een goedgekeurd Plan van Aanpak moet u ervan uit kunnen gaan dat de fokker de pups een goede basis socialisatie heeft gegeven, en dat de pups zeker tot de leeftijd van zeven weken bij de moeder en nestgenoten zijn gebleven. Bij een bonafide outcross-fokker zal dit ook het geval zijn.

Kans op goed verzorgde pup

Bij een outcross-pup uit een project met een goedgekeurd Plan van Aanpak moet u ervan uit kunnen gaan dat de fokker de pups tijdig ontwormt, entingen geeft en zorg draagt voor een schone leefomgeving en schone pups. Bij een bonafide outcross-fokker zal dit ook het geval zijn.

Gezondheidstesten

Bij een outcross-pup uit een project met een goedgekeurd Plan van Aanpak zullen er afspraken gemaakt zijn over de uit te voeren gezondheidstesten en mag u ervan uitgaan dat deze testen gedaan zijn. Mogelijk zijn er geen gezondheidstesten afgenomen wanneer er geen sprake is van een goedgekeurd Plan van Aanpak. Een bonafide outcross-fokker zal relevante gezondheidstesten laten doen. U kunt altijd vragen welke testen gedaan zijn en of u de uitslagen in mag zien.

Chip / Europees paspoort

Elke hond in Nederland moet gechipt worden. Bij een outcross-hond wordt dit mogelijk niet gedaan door een medewerker van de Raad van Beheer maar door een dierenarts of een (geregistreerde) chipper. Nieuwe wet- en regelgeving bepaalt dat elke pup een EU-dierenpaspoort moet hebben, uitgegeven door een dierenarts. En dat chippen uitsluitend nog gedaan mag worden door een bij de overheid geregistreerde chipper. Daarnaast zal een ieder die een nestje wil fokken een UBN, een Uniek Bedrijfs- of Baasjesnummer aan moeten vragen, ook wanneer men maar eenmalig een nestje wil fokken. Dit moet de illegale import en onethische broodfok zoveel mogelijk tegengaan maar er blijft een kans op fraude. Bij een bonafide outcross is de kans hierop echter zeer klein. De nieuwe wet- en regelgeving zal in de loop van 2021 ingaan. 

Risico onethische broodfok / hondenhandel

Het risico op onethische broodfok/ hondenhandel is bij een outcross-pup uit een project met een goedgekeurd Plan van Aanpak nihil. Het zal mogelijk niet lang duren tot de term oneigenlijk gebruikt gaat worden voor willekeurige gelegenheidskruisingen. Dus bij een outcross- pup zonder goedgekeurd Plan van Aanpak raden wij u aan om extra alert te zijn.

Informatievraag aan pupkopers vanuit fokker

Fokkers van outcross-honden kunnen gebruik maken van uitgebreide vragenlijsten over u, uw gezin, uw woon- en leefsituatie, uw manier van opvoeden etc. Ook kunnen zij deze vragen stellen tijdens de kennismaking.

Wachttijd pup

De wachttijd voor een pup uit een outcross- programma kan oplopen, afhankelijk van het project.

Kosten aanschaf pup

Over het algemeen zal een outcross-pup goedkoper zijn dan zijn raszuivere soortgenoten. Afhankelijk van het project kan de pup wel duurder zijn dan niet bewust gefokte kruisingen.

Deelname hondenshows

U kunt niet deelnemen aan FCI erkende hondenshows en andere activiteiten waar u een raszuivere hond met stamboom voor moet hebben.

Lidmaatschap rasvereniging

Wanneer er sprake is van een goedgekeurd Plan van Aanpak zal u lid kunnen (moeten) worden van de desbetreffende rasvereniging. Wanneer er geen sprake is van een goedgekeurd Plan van Aanpak kunt u wellicht lid worden van de desbetreffende rasvereniging, maar de kans is aanwezig dat uw outcross-nakomeling niet welkom is bij shows en andere activiteiten.

Overige aspecten

De ontwikkeling van uw pup zal nauwgezet gevolgd worden door de fokker en, indien van toepassing, de rasvereniging. 


Het is mogelijk dat uw pup beschikbaar moet blijven voor de fok. Dan kunt u uw hond niet zonder meer castreren of steriliseren.


Het is mogelijk dat u uw hond niet in eigendom krijgt maar in een vorm van bruikleen. Er kunnen aanvullende eisen gesteld worden op het gebied van socialisatie, opvoeding, voeding etc., die contractueel vastgelegd worden.